Kantharyar Centre
×

ျမန္မာနိုင္ငံ ေျမငလ်င္ေကာ္မတီကို ၁၉၉၉ ခုႏွစ္တြင္ ဖြဲ႕စည္းခဲ့ၿပီး ေကာ္မတီသည္ ျမန္မာနိုင္ငံတြင္ လွုပ္ခတ္ခဲ့ေသာ အတိတ္ငလ်င္မ်ား၊ သက္ရွင္ျပတ္ေရြ႕မ်ားႏွင့္ ပတ္သက္ၿပီး သုေတသနမ်ား ျပဳလုပ္ခဲ့သည္။ ၿပီးခဲ့သည့္ ႏွစ္အနည္းငယ္ အတြင္းတြင္ (ယခုႏွစ္ ၾသဂုတ္လအတြင္းက ပုဂံတြင္လွုပ္ခဲ့ေသာ ၆.၈ မဂၢနီက်ဳရွိ ငလ်င္အပါအဝင္) ျပင္းထန္ေသာ ငလ်င္အခ်ိဳ႕ ရွိမလာမီအခ်ိန္အထိ ေျမငလ်င္ေကာ္မတီ၏ ပညာရွင္မ်ားႏွင့္ သုေတသနမ်ား၏ အခန္းက႑ကို အာဏာပိုင္မ်ားႏွင့္ ျပည္သူမ်ားက သတိမျပဳမိခဲ့ပါ။

ဘူမိေဗဒဆိုင္ရာ ပညာရွင္မ်ားႏွင့္ သုေတသီ ရ ဦး ဦးေဆာင္သည့္ ေကာ္မတီက ျမန္မာနိုင္ငံအတြက္ ငလ်င္အႏၲရာယ္ၿပ ေျမပုံမ်ားကို ထုတ္ေဝခဲ့သည္။ ေနာက္ဆုံးထုတ္ေဝခဲ့သည္မွာ ျမန္မာနိုင္ငံမွလူဦးေရ အထူထပ္ဆုံး ျဖစ္သည့္ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ အတြက္ ျဖစ္သည္။

ျမန္မာနိုင္ငံ၏ အလယ္ပိုင္းေဒသမ်ားသည္ ငလ်င္ဒဏ္ ၾကဳံေတြ႕ရနိုင္သည့္ ေဒသမ်ားျဖစ္ၿပီး အဓိကအားျဖင့္ စစ္ကိုင္း ျပတ္ေရြ႕ေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ ၁၂၀၀ ကီလိုမီတာ ရွည္လ်ားသည့္ ျပတ္ေရြ႕က ျမန္မာနိုင္ငံ ေျမာက္ပိုင္းမွ ေတာင္ပိုင္းအထိ သြယ္တန္း ထားၿပီး မုတၱမပင္လယ္ေကြ႕ အတြင္းသို႔ ၀င္ေရာက္မသြားမီတြင္ ျမန္မာနိုင္ငံ၏ အဓိကၿမိဳ႕ႀကီးမ်ားကို ျဖတ္သန္း သြားသည္။ ယခုႏွစ္အတြင္း ပုဂံတြင္လွုပ္ခဲ့ေသာ ငလ်င္အျပင္ သမိုင္းမွတ္တမ္းမ်ားအရ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ႏွင့္ မိုင္ ၅၀ အကြာရွိ ပဲခူးတြင္ ၁၉၃၀ ခုႏွစ္က ရ.၃ မက္ဂနီက်ဳ႕ရွိသည့္ ႀကီးမားေသာ ငလ်င္ႏွင့္ ရင္ဆိုင္ခဲ့ရသည္။ ပဲခူးငလ်င္ေၾကာင့္ လူ ၅၀၀ ေက်ာ္ ေသဆုံး ခဲ့ရသည္။

ဘူမိေဗဒဆိုင္ရာ သုေတသနမ်ားအရ ျပတ္ေရြ႕လမ္းေၾကာင္းတြင္ အင္အားျပင္းထန္သည့္ ငလ်င္တခုက ႏွစ္ေပါင္း ၈၀ မွ ၁၁၀ အတြင္းတြင္ ေနာက္တႀကိမ္ ျပန္လွုပ္ေလ့ရွိေၾကာင္းသိရသည္။ ဧရာဝတီ သတင္းဌာန၏ သတင္းေထာက္ တင္ထက္ပိုင္ က ျမန္မာနိုင္ငံ ငလ်င္ေကာ္မတီ၏ အတြင္းေရးမွူး ၃ ဦး အနက္ တဦးျဖစ္သည့္ ဦးသူရေအာင္ ႏွင့္ ေတြ႕ဆုံၿပီးရန္ကုန္ၿမိဳ႕ႏွင့္ ငလ်င္အႏၲရာယ္မ်ား အေၾကာင္း ေမးျမန္းခဲ့ပါသည္။

ေမး။ ။ ပထမဆုံး ျမန္မာနိုင္ငံ ငလ်င္ေကာ္မတီက ဘယ္လို သုေတသနမ်ိဳးေတြ ျပဳလုပ္ခဲ့ပါလဲဆိုတာ အက်ဥ္း ေျပာျပေပးပါ။

ေျဖ။ ။ ျမန္မာနိုင္ငံရဲ့ ငလ်င္ရပ္ဝန္းၿပ ေျမပုံကို စၿပီးေတာ့ ဆြဲတယ္။ Seismic Zone Map of Myanmar ဆိုၿပီးေတာ့။ အဲဒါက ၂၀၀၃ မွာ အၾကမ္းထြက္ၿပီး ၂၀၀၅ မွာ revised version ထြက္တယ္။ ၂၀၀၄ တို႔ ဘာတို႔မွာ ဆူနာမီ ျဖစ္ေတာ့ ကမ္းရိုးတန္းေဒသေတြမွာ သြားၿပီး ကြင္းဆင္းေလ့လာတာေတြ လုပ္တယ္။ အဲဒီမွာ စၿပီးေတာ့ အဓိက ျမန္မာျပည္ရဲ့ သက္ရွင္ အတိတ္ငလ်င္နဲ႔ ဆိုင္တဲ့ဟာကို စၿပီး ေလ့လာျဖစ္တာ။ အတိတ္ငလ်င္ကို တစိုက္မတ္မတ္ သုေတသနေတြ လုပ္တယ္။ အထူးသျဖင့္ေတာ့ စစ္ကိုင္းျပတ္ေရြ႕မွာ။ ၿပီးေတာ့ ကမ္းရိုးတန္းေတာက္ေလၽွာက္မွာ ဆူနာမီေတြ ဘာေတြ ျဖစ္တဲ့ဟာကို ေလ့လာတယ္။ ဒီၾကားထဲမွာေတာ့ သက္ရွင္ျပတ္ေရြ႕နဲ႔ အတိတ္ငလ်င္ဆိုင္ရာ သုေတသနေတြကိုပဲ ျမန္မာနိုင္ငံ ငလ်င္ေကာ္မတီက ဦးစားေပး ေလ့လာတာ မ်ားတယ္။ ေနာက္ပိုင္းမွာ PSHA Map ေပါ့၊ Probabilistic Seismic Hazard Analysis Map ကို ၂၀၁၂ မွာ ျမန္မာနိုင္ငံရဲ့ PSHA ထြက္တယ္။ ၂၀၁၁ ေနာက္ပိုင္းမွာ GPS ေတြ တပ္တယ္။ စစ္ကိုင္း ျပတ္ေရြ႕ရဲ့ တဖက္တခ်က္မွာရွိတဲ့ ေျမထုေျမခ်ပ္ေတြရဲ့ ေရြ႕လ်ားမွုႏွုန္းကို သိခ်င္လို႔၊ အဲဒီေရြ႕လ်ားမွုႏွုန္းကို သိတဲ့အခါ ျဖစ္လာနိုင္တဲ့ ငလ်င္ေတြကို ခန႔္မွန္းတြက္ခ်က္လို႔ရတယ္။

ေမး။ ။ ေကာ္မတီက လုပ္ခဲ့တဲ့ သုေတသနေတြထဲမွာ ရန္ကုန္နဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ သုေတသနေတြဆိုရင္ ဘာေတြရွိမလဲ။

ေျဖ။ ။ ရန္ကုန္နဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး လက္ရွိ လုပ္ထားခဲ့တာေတြက ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ရဲ့ Hazard Assessment ေပါ့။ သဘာဝ ေဘးဆန္းစစ္မွု အစီရင္ခံစာကို UN Habitat နဲ႔ ေပါင္းၿပီး လုပ္တယ္။ ေနာက္တခုက ရန္ကုန္မွာ GGS Project လို႔ေခၚတဲ့ ျပည္သူလူထု ပူးေပါင္းပါဝင္မွုက တဆင့္ ၿမိဳ႕ျပသဘာဝေဘးအႏၲရာယ္ ခုခံတြန္းလွန္နိုင္စြမ္းရည္ ျမင့္မားတိုးတက္ျခင္း ဆိုတဲ့ ပေရာဂ်က္ ရွိတယ္။ အဲဒီဟာက သုံးႏွစ္ပေရာဂ်က္ ၂၀၁၅ ဒီဇင္ဘာေလာက္က စလုပ္တယ္။

ေနာက္ဆက္လုပ္မယ့္ ပေရာဂ်က္က ရန္ကုန္ၿမိဳ႕နဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ Risk Assessment အထူးသျဖင့္ အေဆာက္အဦေတြေပါ့။ အေဆာက္အဦေတြကို တတ္နိုင္သမၽွ ၿမိဳ႕နယ္ ၂ ၿမိဳ႕နယ္ေလာက္ကို Pilot အေနနဲ႔ လုပ္ၿပီးေတာ့ ဒီအေဆာက္အဦေတြကို Stock ေပါ့၊ အဆာက္အဦေတြနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ ႀကံ့ခိုင္မွုကိုေကာက္ၿပီး Platform တခု၊ Risk နဲ႔ ပတ္သက္ရင္ ေဘးအႏၲရာယ္ က်ေရာက္လာရင္ ဘယ္လိုလုပ္မလဲဆိုတဲ့ Model တခု ထူေထာင္မယ္။ ေဒတာေတြ အမ်ားႀကီး လိုတယ္။ ၂ ႏွစ္ေလာက္ ေကာက္ယူရမယ္။ ၂၀၁၇ ေလာက္အထိ ဒီေဒတာေတြ ေကာက္ယူၿပီး ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာရမယ္။ ေနာက္ processing ဘာညာ လုပ္ၿပီးေတာ့ ေနာက္ဆုံး သင့္ေတာ္တဲ့ ဒီနိုင္ငံနဲ႔ ကိုက္ညီတဲ့ model တခု ထြက္လာေအာင္ လုပ္ရမယ္။

ေမး။ ။ ေနာက္ဆုံးလုပ္ခဲ့တဲ့ research က ဘာျဖစ္မလဲ။

ေျဖ။ ။ ရန္ကုန္နဲ႔ ပတ္သက္တာ ဆိုရင္ေတာ့ hazard assessment ပဲ။

ေမး။ ။ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ရဲ့ ေျမသားအေနအထားနဲ႔ ငလ်င္ျဖစ္ရင္ ဘယ္လိုေနရာေတြကအႏၲရာယ္မ်ားမလဲဆိုုတာ ေျပာျပေပးနိုင္မလား။

ေျဖ။ ။ အၾကမ္းဖ်င္းဆိုရင္ေတာ့ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားက ရန္ကုန္ အေရွ႕ပိုင္းက ၿမိဳ႕နယ္ေတြ၊ လွိုင္ျမစ္နဲ႔ ကပ္တဲ့ ၿမိဳ႕နယ္ေတြရယ္ ျမစ္ကမ္းနဲ႔ ကပ္ၿပီး အရင္ကတည္းကလဲ သူက ႏုန္းတင္ေျမႏုကေန ေျမပို႔ခ်ၿပီးေတာ့ တျဖည္းျဖည္းနဲ႔ ဘူမိသေဘာအရ ရပ္ကြက္ေတြ ၿမိဳ႕ေတြ တည္တဲ့ သေဘာေပါ့။ ဥပမာ ၾကည့္ျမင္တိုင္ရဲ့ ဒီဘက္ အပိုင္းေလးေတြက ေျမေပ်ာ့တဲ့ အပိုင္းေလးေတြ ရွိတယ္။ ၿမိဳ႕တြင္းဆိုရင္လည္း သူနဲ႔ ကပ္တဲ့ လသာ၊ ပန္းဘဲတန္း ေတာက္ေလၽွာက္ အကုန္လုံးေပါ့။ အဲဒီေနရာေတြက ေျမေပ်ာ့တဲ့ အပိုင္းေလးေတြ ရွိတယ္။ ေအာက္ခံေက်ာက္သားကလည္း ေဝးတယ္။ အေရွ႕ဘက္ ၾကည့္မယ္ဆိုရင္လည္း ေတာင္ဥကၠလာရဲ့ အေရွ႕ဘက္ပိုင္း၊ ေျမာက္ဒဂုံ၊ အေရွ႕ဒဂုံ ဆိုတာက အရင္ကတည္းက လယ္ေျမေတြဆိုေတာ့ ေျမသားေပ်ာ့တဲ့ အတြက္ ငလ်င္လွိုင္းလာရင္ ပိုၿပီးေတာ့ခံရမယ္။ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ အလယ္ေခါင္မွာ ေအာက္ခံ ေက်ာက္သား ရွိတဲ့ ေနရာေတြဆိုရင္ ေရႊတိဂုံကုန္းေတာ္ဆိုရင္ သိသာတယ္။ ဗဟန္းၿမိဳ႕နယ္နဲ႔ စမ္းေခ်ာင္းရဲ့ တခ်ိဳ႕ အပိုင္းေလးေတြ၊ မဂၤလာဒုံ ၿမိဳ႕နယ္က ေတာ္ေတာ္မ်ား မ်ားေနရာေတြဆိုရင္ ေအာက္ခံေက်ာက္သား နီးနီးကပ္ကပ္ ရွိတဲ့ အခါက်ေတာ့ ငလ်င္ဒဏ္ကို ပိုၿပီး ခံနိုင္ရည္ ရွိတယ္။ သန္လ်င္ဆိုရင္ တကယ့္ေက်ာက္သား ကုန္းရိုးေပၚမွာ တည္ထားတာဆိုေတာ့။

ေမး။ ။ ဒီအေနအထားေတြနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ၿမိဳ႕ေနလူထုနဲ႔ အာဏာပိုင္ေတြက သိရဲ့လား။

ေျဖ။ ။ ဒီဟာက ၂၀၁၅ ဒီဇင္ဘာမွာထြက္တာ၊ ထြက္တာကလည္း ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား မသိၾကေသးဘူး။ Launch မလုပ္ရေသးဘူး။ ေနာက္ဆုံး ထြက္ထားတဲ့ map ကိုေတာ့ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား မသိၾကေသးဘူး။ အရင္ ၂၀၁၂ က ပုံကေတာ့ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား သိၾကၿပီ။ အခုဟာကေတာ့ ျပန္ၿပီး revised လုပ္ထားတဲ့ အတြက္ ေကာင္းမြန္ ျပည့္စုံတဲ့ ပုံျဖစ္တယ္။

ေမး။ ။ ရန္ကုန္မွာ ငလ်င္လွုပ္ၿပီဆိုရင္ Emergency Response အတြက္ မရွိမျဖစ္ ရွိရမယ့္ ဟာေတြက ဘာေတြ ျဖစ္မလဲ။

ေျဖ။ ။ ငလ်င္အတြက္ပဲ ေျပာမယ္ဆိုရင္ emergency ျဖစ္လာၿပီဆိုရင္ စုေဝးနိုင္တဲ့ သတ္မွတ္ထားတဲ့ ေနရာ အဓိက ပထမဦးဆုံးလိုတယ္။ ေဘးအႏၲရယ္ျဖစ္လာၿပီဆိုရင္ ပထမအဆင့္ အေနနဲ႔က ငလ်င္လွုပ္ရင္ မည္သို႔ေနထိုင္ပါ။ ႀတိဂံလို ေနရာမ်ိဳးမွာ ေနပါ ဆိုတာမ်ိဳးေတြ မေျပာေတာ့ဘူး။ ဒါက တေယာက္ခ်င္းစီက aware ျဖစ္ၿပီးေတာ့ လုပ္ရမွာေတြ။ အဓိကလိုမွာက ငလ်င္လွုပ္တဲ့ အခါ ေဘးအႏၲရယ္ ရွိတဲ့လူလည္း ရွိသလို မရွိတဲ့ သူက်ေတာ့လည္း ၿပိဳပ်က္သြားရင္ ဒီလူေတြအတြက္ ပထမဦးဆုံးက ေနရာပဲ။သတ္မွတ္ထားတဲ့ေနရာ၊ စုရပ္ေပါ့။ စုရပ္ဆိုတာ အေဆာက္အဦေပါ့။ ဒီတိုင္းလည္း မဟုတ္ဘူး။ သူတို႔အတြက္ လုံၿခံဳ စိတ္ခ်ရမယ့္ ေနရာ။

ငလ်င္လွုပ္ၿပီဆိုရင္ ခ်က္ခ်င္းေတာ့ အဲဒီေနရာကို မေရာက္ဘူး။ ကိုယ့္ဘာသာ မိမိေရာက္ေနတဲ့ ေနရာမွာပဲ တတ္နိုင္သေလာက္ ေဘးအႏၲရာယ္ကင္းေအာင္ ေနၿပီးေတာ့မွ သြားစုရမယ့္ေနရာမ်ိဳးေပါ့။ ငလ်င္က အရမ္းျမန္တယ္ေလ။ စုရပ္နဲ႔ ကိုယ္နဲ႔က ၁ ကီလိုေလာက္ ေဝးတယ္ဆိုရင္လည္း မျဖစ္နိုင္ဘူး။ ဆိုလိုတာက ဒီ disaster ျဖစ္ၿပီးတဲ့ အခ်ိန္မွာ အေရးေပၚ ကယ္ဆယ္ေရးကာလမွာ လိုအပ္တာကို ေျပာ တာ။ ငလ်င္ လွုပ္ေနစဥ္နဲ႔ လွုပ္ၿပီးကာလမွာကေတာ့ တဦးတေယာက္နဲ႔ ဆိုင္တဲ့ လုပ္ေဆာင္ရမယ့္ အရာေတြပဲ ရွိမယ္။

ေမး။ ။ အဲဒီလို စုရပ္ကေရာ ရန္ကုန္မွာ ရွိၿပီလား။

ေျဖ။ ။ အခုၾကည့္သေလာက္ေတာ့ ဒီလိုမ်ိဳး အစီအမံေတြ ဘာေတြမရွိဘူး။ ရန္ကုန္မွာ ဆိုရင္လည္း မရွိဘူး။ က်ေနာ္တို႔ တခုခုျဖစ္တယ္။ မီးေလာင္မယ္၊ ေရႀကီးမယ္၊ မုန္တိုင္းလာမယ္ ဘယ္ေနရာကို သြားပါ ဆိုတာ မရွိဘူး။ Plan လည္း မရွိဘူး။ တိုင္းအဆင့္မွာလည္း မရွိဘူး။ ဒီလိုမ်ိဳး စုရပ္အတြက္ကို လူေတြ သြားၿပီး စုေနလို႔ ရတာကိုပဲ ျမင္လို႔မရဘူး။ စုရပ္မွာ ဘာရွိရမလဲ ဆိုေတာ့ သဘာဝေဘး အႏၲရာယ္ အတြက္ ခိုလွုံရာ စု ရပ္ဆိုတာက အားလုံးအတြက္ အထိုက္အေလ်ာက္ လုံၿခံဳတဲ့ အေဆာက္အဦ ရွိသင့္တယ္။ အဲဒီမွာ ဒီၿမိဳ႕နယ္ ဒါမွမဟုတ္ ဒီရပ္ကြက္ ၅ ခုစာအတြက္ စုရပ္ဆိုရင္ လူဦးေရ ဘယ္ေလာက္ အတြက္ ယာယီအခိုက္အတန႔္ ၁ ရက္ေသာ္လည္းေကာင္း ၂ ရက္ေသာ္လည္းေကာင္း ရိကၡာ ေဆးဝါး စသည္အားျဖင့္ အဲဒါမ်ိဳးေတြ ထားရွိရမယ္။ ဒီအတြက္လည္း ဌာနဆိုင္ရာေတြမွာ ဒီအတြက္ ပစၥည္းေတြေရာ၊ ကၽြမ္းက်င္ဝန္ထမ္းေတြေရာ ရွိရမယ္။ ေျပာရင္ေတာ့ အမ်ားႀကီးပဲ။ လိုအပ္တာေတြ အမ်ားႀကီးကိုး။

ေမး။ ။ အဲဒီလို စုရပ္လုပ္လို႔ရတဲ့ ေနရာမ်ိဳးေတြက ဘယ္လိုေနရာမ်ိဳးေတြ ျဖစ္မလဲ။

ေျဖ။ ။ စုရပ္လုပ္လို႔ရတဲ့ ေနရာမ်ိဳးေတြက ဘယ္လိုေနရာမ်ိဳးေတြလဲဆိုရင္ အမွန္တကယ္ကေတာ့ တခ်ိဳ႕ နိုင္ငံေတြ ေတာ္ေတာ္ မ်ားမ်ားမွာက သဘာဝေဘးအႏၲရယ္က်ေရာက္လာရင္ ခ်က္ခ်င္းသြားၿပီး ေနဖို႔ အတြက္ စုရပ္ အေဆာက္အဦအတြက္ သူတို႔က ဒီဟာႀကီးပဲ သီးသန႔္ မေဆာက္ဘူး။ မေဆာက္ဘူးဆိုတာက ရည္ရြယ္ခ်က္ ဒီတခုထဲအတြက္ မေဆာက္ဘဲ တျခားအခ်ိန္မွာ ဒါႀကီးက ဘာမွ မသုံးမဝင္ဘဲ မရွိဘူး။

ဥပမာ တခ်ိဳ႕က ဘုရားေက်ာင္းလိုဟာမ်ိဳး ဒီဟာကိုလည္း Earthquake resistance ဒီဇိုင္းေတြနဲ႔ ေဆာက္ထားတာမ်ိဳး တခ်ိဳ႕ဆိုရင္ ဒီ အားကစား႐ုံႀကီးေတြကို Shelter ေပါ့။ စုရပ္ဆိုတာ Shelter ပဲ။ အဲဒီလိုမ်ိဳး ဘက္စုံသုံးလို႔ရေအာင္ Emergency response အတြက္လည္း Shelter အေနနဲ႔ သုံးလို႔ရမယ္။ တျခား အခ်ိန္မွာလည္း ဘာသာေရး အတြက္ေသာ္လည္းေကာင္း လူမွုေရး ဘာညာ သုံးလို႔ရတာမ်ိဳးေတြ ရွိမွာေပါ့။ တခုရွိတာက တျခား သဘာဝေဘးအႏၲရယ္ အတြက္က အိုေကတယ္။ အဆင္ေျပတယ္။ ဒါေပမယ့္ ငလ်င္လို ဟာမ်ိဳးက်ေတာ့ ဒီ ရွိၿပီးသားေတြကေရာ resistant ျဖစ္ရဲ့လား၊ အဲဒါကလည္း စဥ္းစားစရာ ရွိတယ္ေလ။ အရင္ကတည္းကိုက ဒီ earthquake risk အတြက္ စဥ္းစားၿပီး ေဆာက္ထားတဲ့ ေနရာမ်ိဳးေတြ ျဖစ္ရမယ္။ ေတာ္ၾကာ အစုလိုက္ အၿပံဳလိုက္ အထဲမွာ ဒုကၡေရာက္တာမ်ိဳး ျဖစ္သြားနိုင္တယ္။

ေမး။ ။ ရန္ကုန္မွာ ဘယ္လို အေဆာက္အဦေတြက ငလ်င္အတြက္ အႏၲရာယ္ပိုမ်ားသလဲ။

ေျဖ။ ။ အၾကမ္းဖ်င္းေျပာရရင္ေတာ့ Building Code အတိုင္း မေဆာက္ထားတဲ့ အေဆာက္အဦေပါ့။

ေမး။ ။Building Code အတိုင္း မေဆာက္ထားတဲ့ အေဆာက္အဦ ဆိုတာ ဘယ္လိုမ်ိဳးလဲ။
ေျဖ။ ။ Building Code အတိုင္း မေဆာက္ဘူးဆိုတာ ပညာရပ္ပိုင္း အရမ္းဆိုင္သြားၿပီ။

ေမး။ ။ (ငလ်င္ပညာရွင္တေယာက္အေနနဲ႔) အျပင္မ်က္လုံးနဲ႔ ၾကည့္ၿပီး သာမန္လူေတြ နားလည္ေအာင္ ေယဘုယ် ေျပာျပေပးလို႔ ရမလား။

ေျဖ။ ။ အျပင္ မ်က္လုံးနဲ႔ ၾကည့္ၿပီး ေယဘုယ်ေျပာမယ္ဆိုရင္ structure ေတြ အေနနဲ႔ကေတာ့ ဥပမာ တစ္အခ်က္ Brick-nogging အေဆာက္အဦေတြ၊ အုတ္ညႇပ္ေပါ့။ သစ္သားနဲ႔ အုတ္နဲ႔ တြဲေဆာက္ထားတာ၊ ဒါကေတာ့ အႏၲရာယ္ အရွိဆုံး အေဆာက္အဦပဲ။ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားလည္းေတြ႕ေနရတယ္။ သစ္သားတိုင္ေတြၾကားထဲမွာ အုတ္စီထားတာ၊ အဲဒါ Brick-nogging ပဲ။ ငလ်င္လွုပ္ၿပီဆိုရင္ သူရဲ့ သစ္သားနဲ႔ အုတ္နဲ႔ တြဲဆက္မွုက တကယ္ေတာ့ သီးျခားပဲ။

လူေတြကဆက္တယ္ထင္ေပမယ့္ တကယ္ေတာ့ မဆက္ဘူး။ မဆက္ဘဲနဲ႔ အုတ္ေတြက အခ်ပ္လိုက္ ၿပိဳက်တာ။ (ငလ်င္) လွိုင္း အသင့္အတင့္ေလး လာရင္ေတာင္ ဒီ structure ေတြက ပိုဆိုးတယ္။ အဲဒီလို ေနရာမ်ိဳးေတြမွာ စုေနတဲ့ သူေတြက ပိုထိခိုက္နိုင္ေျခမ်ားတယ္။ သစ္သားနဲ႔ အုတ္နဲ႔က အဂၤေတနဲ႔ တြဲထားတာ။ တကယ္ကို တြဲဆက္မွုမရွိဘူး။ လူေတြက အျပင္ပန္းသာတြဲတယ္ ထင္ေနတာ။ ဒီလို လွုပ္လိုက္ရင္ သူက မတြဲေတာ့ဘူး။

RC ဆိုတာမ်ိဳးကေတာ့ သံေခ်ာင္းေတြ ဘာေတြလည္းပါတဲ့ အတြက္ စံခ်ိန္ စံညႊန္း မွီမွီေဆာက္ထားရင္ သူ႔ ဖာသာသူ ခံနိုင္မယ္။ သစ္သား အိမ္တို႔ ဝါးအိမ္တို႔ အဲဒါမ်ိဳးေတြ က်ေတာ့လည္း တုန္ဒဏ္ေၾကာင့္ ငလ်င္ဒဏ္ေၾကာင့္ ၿပိဳတာလဲတာ ရွိေပမယ့္ အသက္ အႏၲရယ္ ထိခိုက္ေလာက္တဲ့ အထိ ျဖစ္မွာ မဟုတ္ဘူး။ ဝါးအိမ္ဆိုေပါ့ေပါ့ေလးေလ။ ကိုယ့္ေပၚကို ပိမယ့္ဟာက ေပါ့တယ္။ ငလ်င္ဘက္ကၾကည့္မယ္ဆိုရင္ အႏၲရာယ္ အရွိဆုံး အေဆာက္အဦးေတြဆိုတာ အုတ္ညႇပ္ အေဆာက္အဦးေတြပဲ။

RC မွာခြဲျခားမယ္ဆိုရင္ ေယဘုယ်ဆိုရင္ Dimension အရ ရွည္ရွည္သြယ္သြယ္ အေဆာက္အဦးေတြက အႏၲရာယ္ရွိတယ္။ စတုရန္း ပုံစံဆိုရင္ ပိုေကာင္းတယ္။ အရမ္းပိန္ရွည္ရွည္ အၾကမ္းဖ်င္းေျပာရရင္ (၂၀x၆၀) နဲ႔ (၄၀x၆၀) ကို အထပ္တူတူ ေဖာင္ေဒးရွင္းတူတူ ေဆာက္ထားမယ္ဆိုရင္ (၄၀x၆၀) က ပိုၿပီး နည္းနည္းခံနိုင္ တယ္။ ဒီသေဘာပါ။ဒါက ေယဘုယ် ေျပာတာပါ။

ေမး။ ။ YCDC က ေကာ္မတီရဲ့ သုေတသနေတြကို ျပန္အသုံးခ်တာမ်ိဳး ရွိသလား။

ေျဖ။ ။ ၂၀၁၅ ေလာက္က စတာေပါ့။ အရင္တုန္းကေတာ့ မရွိဘူးလို႔ ေျပာရမွာေပါ့။ သုေတသနကလည္း အမ်ားႀကီးမွ မလုပ္နိုင္တာ။

ေမး။ ။ အစိုးရဘက္က ပညာရွင္ေတြအေပၚ အေလးထားမွုက ဘယ္လိုအေနအထားရွိလဲ။

ေျဖ။ ။ အခုကေတာ့ အေလးထားတယ္ေျပာရမွာေပါ့။ အခုလက္ရွိ ဒီႏွစ္ပိုင္းေတြ အေျခအေနမွာ ဒီအစိုးရနဲ႔ ၿပီးခဲ့တဲ့ အစိုးရေတြ မွာေရာ မတူေတာ့ဘူး။ ဒါက သဘာဝေဘးအႏၲရယ္ သမိုင္းကို ျပန္ေျပာရမယ့္ သေဘာျဖစ္ေနတယ္။ နဂိုက ျပည္သူလူထုမွာလည္း awareness မရွိခဲ့ဘူး။ လြန္ခဲ့တဲ့ ဆယ္ႏွစ္ေက်ာ္ ကာလတခု၊ ႏွစ္ခုမွာ ဒီလိုမ်ိဳး ျဖစ္လာမယ္ဆိုတာ ဘယ္သိခဲ့မလဲ။

၂၀၀၈ (နာဂစ္) ၿပီးတဲ့ အခ်ိန္ေတြမွာ သဘာဝေဘးအႏၲရယ္ နည္းနည္းေလး ဂ႐ုစိုက္လာတာေပါ့။ ဒီမိုကေရစီ အစိုးရ လက္ထက္မွာလည္း အမ်ားျပည္သူ သတိထားမိေလာက္ေအာင္ ငလ်င္ေတြ လွုပ္ခဲ့တာ ရွိတယ္။ အဲဒီေနာက္မွာ လူေတြက ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား aware ျဖစ္လာတယ္။ Social Network ေတြေၾကာင့္လည္း ပါတာေပါ့။ မွန္ခ်င္လည္းမွန္မယ္ မွားခ်င္လည္း မွားမယ္။ ဒါေပမယ့္ လူေတြက ေၾကာက္လာၾကတယ္။ သိလာၾကတယ္။
အဲဒီေနာက္ပိုင္းမွာ သဘာဝေဘးအႏၲရယ္နဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး လုပ္တဲ့ အဖြဲ႕အစည္းေတြကို အသိအမွတ္ျပဳလာၾက တယ္။ အစိုးရက စၿပီးေတာ့ အခုေနာက္ပိုင္းမွာေတာ့ (၂၀၁၂-၁၃) ေတာ္ေတာ္ေလးကို အသိအမွတ္ျပဳၿပီးေတာ့ ေလးေလးစားစားနဲ႔ က်ေနာ္တို႔ အဖြဲ႕အစည္း တခုတည္းမဟုတ္ပါဘူး။ တျခား သဘာဝ ေဘးအႏၲရယ္ အဖြဲ႕ အစည္းေတြကိုလည္း အေလးေပးလာၾကတယ္။

ေမး။ ။ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ေန ျပည္သူလူထုကို ငလ်င္နဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ဘာေျပာခ်င္လဲ။

ေျဖ။ ။ အခုလက္ရွိ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ျပဖြံ့ၿဖိဳးမွု၊ လူဦးေရ အေနအထားနဲ႔ အေဆာက္အဦေတြနဲ႔ ဆိုရင္ ငလ်င္ ျဖစ္လာမယ္ဆို ပ်က္စီးနိုင္ေျခက ေတာ္ေတာ္မ်ားသြားၿပီ။ လူဦးေရက ၄၊ ၅ ဆေလာက္ ျဖစ္သြားၿပီ။ ငလ်င္လွုပ္ၿပီဆိုရင္ မေတြးရဲစရာပဲ။ အထိအခိုက္ ဆုံးရွုံးမွုမ်ားမွာ။ ဘာျဖစ္လို႔လဲ ဆိုရင္ အရင္ေခတ္ ကာလ က စီမံခန႔္ခြဲမွု မေကာင္းမြန္ခဲ့တာေတြေရာ ျပည္သူ လူထုေတြအေနနဲ႔ ဒါကို လိုက္နာရေကာင္းမွန္း မသိတာ ေတြေရာ အထူးသျဖင့္ေတာ့ အေဆာက္အဦေတြေပါ့။

အေဆာက္အဦေတြက ပြင့္ပြင့္လင္းလင္းေျပာရရင္ non-engineered building ေပါ့။ အင္ဂ်င္နီယာေတြ ပညာရွင္ေတြ ေဆာက္ထားတာ မဟုတ္တဲ့ ဟာေတြ မ်ားတယ္။ ဒါကေတာ့ ၿမိဳ႕ကို ၿခံဳၿပီး ေျပာတာေပါ့။လူဦးေရ သိပ္သည္းဆလဲ ပါတာေပါ့။ အဲဒါေၾကာင့္ ထိခိုက္နိုင္ေၿခ ပိုမ်ားတာေပါ့။

ႀကီးမားတဲ့ ငလ်င္ ပမာဏနဲ႔ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ကို ၿခိမ္းေျခာက္နိုင္တဲ့ ျပတ္ေရြ႕၊ သက္ရွင္ ျပတ္ေရြ႕ ကေတာ့ စစ္ကိုင္း ျပတ္ေရြ႕ပဲ။ ဒီဟာကလည္း သမိုင္းတေလၽွာက္မွာ လြန္ခဲ့တဲ့ လွုပ္ခဲ့တဲ့ အေထာက္ အထားေတြကလည္း ရွိတယ္။ ရွိတယ္ဆိုေတာ့ ၿမိဳ႕ေနလူထု အေနနဲ႔ ဘာေတြ ျပင္ဆင္ထားဖို႔ လိုမလဲဆိုရင္မိမိေနထိုင္တဲ့ အေဆာက္အဦးက ခံနိုင္ရည္ ရွိရဲ့လား မရွိဘူးလား ဆိုတာ မိမိ အသိဆုံးပဲ။ ကိုယ္ေနတဲ့ အေဆာက္ အဦးက ငလ်င္လွုပ္ရင္ ဘယ္ေရြ႕ ဘယ္မၽွအထိ ခံနိုင္တယ္ဆိုတာ သိထားသင့္တယ္။ ၿပီးရင္ သဘာဝ ေဘးအႏၲရယ္နဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ ဗဟုသုတေလးေတြ ရွိၿပီးေတာ့ ကိုယ့္အိမ္၊ ကိုယ့္မိသားစု ၿပီးေတာ့ ႀကိဳတင္ျပင္ဆင္စရာ ရွိတာေတြကို ျပင္ဆင္သင့္တယ္။

ကိုယ့္ဖာသာပဲ တပိုင္တနိုင္ စလုပ္ရမွာေပါ့ေလ။ မုန္တိုင္းက လာမွာသိတယ္။ ေရႀကီးတာကလည္း အခ်ိန္မရဘဲ လၽွပ္တျပက္ လာနိုင္တဲ့ သဘာဝ ေဘးအႏၲရယ္က စကၠန႔္ပိုင္း မိနစ္ပိုင္းဆို ငလ်င္ပဲ ရွိတယ္ေလ။ အဲဒါက်ေတာ့ အစိုးရကို rely မလုပ္ဘူး။ ကိုယ့္မိသားစုနဲ႔ ကိုယ့္ အိမ္အတြက္ ကိုယ္ပဲ အရင္ ျပင္ဆင္ရမယ္။

ေျမႀကီးရဲ့ အေပၚမွာ ရွိတဲ့ အရာ အားလုံး ကို က်ေနာ္တို႔ ေလ့လာနိုင္တယ္။ ငလ်င္ဆိုတာ ႀကိဳတြက္လို႔ မရဘူး။ သဘာဝ အရေရာ နည္းပညာအရေရာ။ အပင္ေတြ စၾက္ာဝဠာ ေလထု အကုန္ေလ့လာနိုင္တယ္။ ဒါေပမယ့္ ေအာက္မွာ ရွိတဲ့ဟာကို က်ေနာ္တို႔ တကယ္ အေသးစိတ္ ထိုးေဖာက္ဝင္ေရာက္ ၿပီးေလ့လာဖို႔ ခက္တယ္။ အတိုင္းအတာရွိတယ္။ အနည္း အက်ဥ္းသာ ေလ့လာနိုင္တယ္။ ေျမႀကီးကေနျဖစ္တဲ့ ငလ်င္နဲ႔ ေဘးအႏၲရယ္ကို အေသးစိတ္ အတိအက် တြက္ခ်က္ဖို႔ မျဖစ္နိုင္ေသးတဲ့ အေၾကာင္းအရာပဲ။

ဖိုးသူေတာ္ (www.phothutaw.com)
Credit:Burma Irrawaddy

#Unicode Version
မြန်မာနိုင်ငံ မြေငလျင်ကော်မတီကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ကော်မတီသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သော အတိတ်ငလျင်များ၊ သက်ရှင်ပြတ်ရွေ့များနှင့် ပတ်သက်ပြီး သုတေသနများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ပြီးခဲ့သည့် နှစ်အနည်းငယ် အတွင်းတွင် (ယခုနှစ် သြဂုတ်လအတွင်းက ပုဂံတွင်လှုပ်ခဲ့သော ၆.၈ မဂ္ဂနီကျုရှိ ငလျင်အပါအဝင်) ပြင်းထန်သော ငလျင်အချို့ ရှိမလာမီအချိန်အထိ မြေငလျင်ကော်မတီ၏ ပညာရှင်များနှင့် သုတေသနများ၏ အခန်းကဏ္ဍကို အာဏာပိုင်များနှင့် ပြည်သူများက သတိမပြုမိခဲ့ပါ။

ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ ပညာရှင်များနှင့် သုတေသီ ရ ဦး ဦးဆောင်သည့် ကော်မတီက မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ငလျင်အန္တရာယ်ပြ မြေပုံများကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးထုတ်ဝေခဲ့သည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံမှလူဦးရေ အထူထပ်ဆုံး ဖြစ်သည့် ရန်ကုန်မြို့ အတွက် ဖြစ်သည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၏ အလယ်ပိုင်းဒေသများသည် ငလျင်ဒဏ် ကြုံတွေ့ရနိုင်သည့် ဒေသများဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် စစ်ကိုင်း ပြတ်ရွေ့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၂၀၀ ကီလိုမီတာ ရှည်လျားသည့် ပြတ်ရွေ့က မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ တောင်ပိုင်းအထိ သွယ်တန်း ထားပြီး မုတ္တမပင်လယ်ကွေ့ အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်မသွားမီတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကမြို့ကြီးများကို ဖြတ်သန်း သွားသည်။ ယခုနှစ်အတွင်း ပုဂံတွင်လှုပ်ခဲ့သော ငလျင်အပြင် သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ရန်ကုန်မြို့နှင့် မိုင် ၅၀ အကွာရှိ ပဲခူးတွင် ၁၉၃၀ ခုနှစ်က ရ.၃ မက်ဂနီကျု့ရှိသည့် ကြီးမားသော ငလျင်နှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ပဲခူးငလျင်ကြောင့် လူ ၅၀၀ ကျော် သေဆုံး ခဲ့ရသည်။

ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ ပြတ်ရွေ့လမ်းကြောင်းတွင် အင်အားပြင်းထန်သည့် ငလျင်တခုက နှစ်ပေါင်း ၈၀ မှ ၁၁၀ အတွင်းတွင် နောက်တကြိမ် ပြန်လှုပ်လေ့ရှိကြောင်းသိရသည်။ ဧရာဝတီ သတင်းဌာန၏ သတင်းထောက် တင်ထက်ပိုင် က မြန်မာနိုင်ငံ ငလျင်ကော်မတီ၏ အတွင်းရေးမှူး ၃ ဦး အနက် တဦးဖြစ်သည့် ဦးသူရအောင် နှင့် တွေ့ဆုံပြီးရန်ကုန်မြို့နှင့် ငလျင်အန္တရာယ်များ အကြောင်း မေးမြန်းခဲ့ပါသည်။

မေး။ ။ ပထမဆုံး မြန်မာနိုင်ငံ ငလျင်ကော်မတီက ဘယ်လို သုတေသနမျိုးတွေ ပြုလုပ်ခဲ့ပါလဲဆိုတာ အကျဉ်း ပြောပြပေးပါ။

ဖြေ။ ။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ငလျင်ရပ်ဝန်းပြ မြေပုံကို စပြီးတော့ ဆွဲတယ်။ Seismic Zone Map of Myanmar ဆိုပြီးတော့။ အဲဒါက ၂၀၀၃ မှာ အကြမ်းထွက်ပြီး ၂၀၀၅ မှာ revised version ထွက်တယ်။ ၂၀၀၄ တို့ ဘာတို့မှာ ဆူနာမီ ဖြစ်တော့ ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွေမှာ သွားပြီး ကွင်းဆင်းလေ့လာတာတွေ လုပ်တယ်။ အဲဒီမှာ စပြီးတော့ အဓိက မြန်မာပြည်ရဲ့ သက်ရှင် အတိတ်ငလျင်နဲ့ ဆိုင်တဲ့ဟာကို စပြီး လေ့လာဖြစ်တာ။ အတိတ်ငလျင်ကို တစိုက်မတ်မတ် သုတေသနတွေ လုပ်တယ်။ အထူးသဖြင့်တော့ စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့မှာ။ ပြီးတော့ ကမ်းရိုးတန်းတောက်လျှောက်မှာ ဆူနာမီတွေ ဘာတွေ ဖြစ်တဲ့ဟာကို လေ့လာတယ်။ ဒီကြားထဲမှာတော့ သက်ရှင်ပြတ်ရွေ့နဲ့ အတိတ်ငလျင်ဆိုင်ရာ သုတေသနတွေကိုပဲ မြန်မာနိုင်ငံ ငလျင်ကော်မတီက ဦးစားပေး လေ့လာတာ များတယ်။ နောက်ပိုင်းမှာ PSHA Map ပေါ့၊ Probabilistic Seismic Hazard Analysis Map ကို ၂၀၁၂ မှာ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ PSHA ထွက်တယ်။ ၂၀၁၁ နောက်ပိုင်းမှာ GPS တွေ တပ်တယ်။ စစ်ကိုင်း ပြတ်ရွေ့ရဲ့ တဖက်တချက်မှာရှိတဲ့ မြေထုမြေချပ်တွေရဲ့ ရွေ့လျားမှုနှုန်းကို သိချင်လို့၊ အဲဒီရွေ့လျားမှုနှုန်းကို သိတဲ့အခါ ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ ငလျင်တွေကို ခန့်မှန်းတွက်ချက်လို့ရတယ်။

မေး။ ။ ကော်မတီက လုပ်ခဲ့တဲ့ သုတေသနတွေထဲမှာ ရန်ကုန်နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ သုတေသနတွေဆိုရင် ဘာတွေရှိမလဲ။

ဖြေ။ ။ ရန်ကုန်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး လက်ရှိ လုပ်ထားခဲ့တာတွေက ရန်ကုန်မြို့ရဲ့ Hazard Assessment ပေါ့။ သဘာဝ ဘေးဆန်းစစ်မှု အစီရင်ခံစာကို UN Habitat နဲ့ ပေါင်းပြီး လုပ်တယ်။ နောက်တခုက ရန်ကုန်မှာ GGS Project လို့ခေါ်တဲ့ ပြည်သူလူထု ပူးပေါင်းပါဝင်မှုက တဆင့် မြို့ပြသဘာဝဘေးအန္တရာယ် ခုခံတွန်းလှန်နိုင်စွမ်းရည် မြင့်မားတိုးတက်ခြင်း ဆိုတဲ့ ပရောဂျက် ရှိတယ်။ အဲဒီဟာက သုံးနှစ်ပရောဂျက် ၂၀၁၅ ဒီဇင်ဘာလောက်က စလုပ်တယ်။

နောက်ဆက်လုပ်မယ့် ပရောဂျက်က ရန်ကုန်မြို့နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ Risk Assessment အထူးသဖြင့် အဆောက်အဦတွေပေါ့။ အဆောက်အဦတွေကို တတ်နိုင်သမျှ မြို့နယ် ၂ မြို့နယ်လောက်ကို Pilot အနေနဲ့ လုပ်ပြီးတော့ ဒီအဆောက်အဦတွေကို Stock ပေါ့၊ အဆာက်အဦတွေနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ကြံ့ခိုင်မှုကိုကောက်ပြီး Platform တခု၊ Risk နဲ့ ပတ်သက်ရင် ဘေးအန္တရာယ် ကျရောက်လာရင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲဆိုတဲ့ Model တခု ထူထောင်မယ်။ ဒေတာတွေ အများကြီး လိုတယ်။ ၂ နှစ်လောက် ကောက်ယူရမယ်။ ၂၀၁၇ လောက်အထိ ဒီဒေတာတွေ ကောက်ယူပြီး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရမယ်။ နောက် processing ဘာညာ လုပ်ပြီးတော့ နောက်ဆုံး သင့်တော်တဲ့ ဒီနိုင်ငံနဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ model တခု ထွက်လာအောင် လုပ်ရမယ်။

မေး။ ။ နောက်ဆုံးလုပ်ခဲ့တဲ့ research က ဘာဖြစ်မလဲ။

ဖြေ။ ။ ရန်ကုန်နဲ့ ပတ်သက်တာ ဆိုရင်တော့ hazard assessment ပဲ။

မေး။ ။ ရန်ကုန်မြို့ရဲ့ မြေသားအနေအထားနဲ့ ငလျင်ဖြစ်ရင် ဘယ်လိုနေရာတွေကအန္တရာယ်များမလဲဆိုုတာ ပြောပြပေးနိုင်မလား။

ဖြေ။ ။ အကြမ်းဖျင်းဆိုရင်တော့ တော်တော်များများက ရန်ကုန် အရှေ့ပိုင်းက မြို့နယ်တွေ၊ လှိုင်မြစ်နဲ့ ကပ်တဲ့ မြို့နယ်တွေရယ် မြစ်ကမ်းနဲ့ ကပ်ပြီး အရင်ကတည်းကလဲ သူက နုန်းတင်မြေနုကနေ မြေပို့ချပြီးတော့ တဖြည်းဖြည်းနဲ့ ဘူမိသဘောအရ ရပ်ကွက်တွေ မြို့တွေ တည်တဲ့ သဘောပေါ့။ ဥပမာ ကြည့်မြင်တိုင်ရဲ့ ဒီဘက် အပိုင်းလေးတွေက မြေပျော့တဲ့ အပိုင်းလေးတွေ ရှိတယ်။ မြို့တွင်းဆိုရင်လည်း သူနဲ့ ကပ်တဲ့ လသာ၊ ပန်းဘဲတန်း တောက်လျှောက် အကုန်လုံးပေါ့။ အဲဒီနေရာတွေက မြေပျော့တဲ့ အပိုင်းလေးတွေ ရှိတယ်။ အောက်ခံကျောက်သားကလည်း ဝေးတယ်။ အရှေ့ဘက် ကြည့်မယ်ဆိုရင်လည်း တောင်ဥက္ကလာရဲ့ အရှေ့ဘက်ပိုင်း၊ မြောက်ဒဂုံ၊ အရှေ့ဒဂုံ ဆိုတာက အရင်ကတည်းက လယ်မြေတွေဆိုတော့ မြေသားပျော့တဲ့ အတွက် ငလျင်လှိုင်းလာရင် ပိုပြီးတော့ခံရမယ်။ ရန်ကုန်မြို့ အလယ်ခေါင်မှာ အောက်ခံ ကျောက်သား ရှိတဲ့ နေရာတွေဆိုရင် ရွှေတိဂုံကုန်းတော်ဆိုရင် သိသာတယ်။ ဗဟန်းမြို့နယ်နဲ့ စမ်းချောင်းရဲ့ တချို့ အပိုင်းလေးတွေ၊ မင်္ဂလာဒုံ မြို့နယ်က တော်တော်များ များနေရာတွေဆိုရင် အောက်ခံကျောက်သား နီးနီးကပ်ကပ် ရှိတဲ့ အခါကျတော့ ငလျင်ဒဏ်ကို ပိုပြီး ခံနိုင်ရည် ရှိတယ်။ သန်လျင်ဆိုရင် တကယ့်ကျောက်သား ကုန်းရိုးပေါ်မှာ တည်ထားတာဆိုတော့။

မေး။ ။ ဒီအနေအထားတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး မြို့နေလူထုနဲ့ အာဏာပိုင်တွေက သိရဲ့လား။

ဖြေ။ ။ ဒီဟာက ၂၀၁၅ ဒီဇင်ဘာမှာထွက်တာ၊ ထွက်တာကလည်း တော်တော်များများ မသိကြသေးဘူး။ Launch မလုပ်ရသေးဘူး။ နောက်ဆုံး ထွက်ထားတဲ့ map ကိုတော့ တော်တော်များများ မသိကြသေးဘူး။ အရင် ၂၀၁၂ က ပုံကတော့ တော်တော်များများ သိကြပြီ။ အခုဟာကတော့ ပြန်ပြီး revised လုပ်ထားတဲ့ အတွက် ကောင်းမွန် ပြည့်စုံတဲ့ ပုံဖြစ်တယ်။

မေး။ ။ ရန်ကုန်မှာ ငလျင်လှုပ်ပြီဆိုရင် Emergency Response အတွက် မရှိမဖြစ် ရှိရမယ့် ဟာတွေက ဘာတွေ ဖြစ်မလဲ။

ဖြေ။ ။ ငလျင်အတွက်ပဲ ပြောမယ်ဆိုရင် emergency ဖြစ်လာပြီဆိုရင် စုဝေးနိုင်တဲ့ သတ်မှတ်ထားတဲ့ နေရာ အဓိက ပထမဦးဆုံးလိုတယ်။ ဘေးအန္တရယ်ဖြစ်လာပြီဆိုရင် ပထမအဆင့် အနေနဲ့က ငလျင်လှုပ်ရင် မည်သို့နေထိုင်ပါ။ တြိဂံလို နေရာမျိုးမှာ နေပါ ဆိုတာမျိုးတွေ မပြောတော့ဘူး။ ဒါက တယောက်ချင်းစီက aware ဖြစ်ပြီးတော့ လုပ်ရမှာတွေ။ အဓိကလိုမှာက ငလျင်လှုပ်တဲ့ အခါ ဘေးအန္တရယ် ရှိတဲ့လူလည်း ရှိသလို မရှိတဲ့ သူကျတော့လည်း ပြိုပျက်သွားရင် ဒီလူတွေအတွက် ပထမဦးဆုံးက နေရာပဲ။သတ်မှတ်ထားတဲ့နေရာ၊ စုရပ်ပေါ့။ စုရပ်ဆိုတာ အဆောက်အဦပေါ့။ ဒီတိုင်းလည်း မဟုတ်ဘူး။ သူတို့အတွက် လုံခြုံ စိတ်ချရမယ့် နေရာ။

ငလျင်လှုပ်ပြီဆိုရင် ချက်ချင်းတော့ အဲဒီနေရာကို မရောက်ဘူး။ ကိုယ့်ဘာသာ မိမိရောက်နေတဲ့ နေရာမှာပဲ တတ်နိုင်သလောက် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းအောင် နေပြီးတော့မှ သွားစုရမယ့်နေရာမျိုးပေါ့။ ငလျင်က အရမ်းမြန်တယ်လေ။ စုရပ်နဲ့ ကိုယ်နဲ့က ၁ ကီလိုလောက် ဝေးတယ်ဆိုရင်လည်း မဖြစ်နိုင်ဘူး။ ဆိုလိုတာက ဒီ disaster ဖြစ်ပြီးတဲ့ အချိန်မှာ အရေးပေါ် ကယ်ဆယ်ရေးကာလမှာ လိုအပ်တာကို ပြော တာ။ ငလျင် လှုပ်နေစဉ်နဲ့ လှုပ်ပြီးကာလမှာကတော့ တဦးတယောက်နဲ့ ဆိုင်တဲ့ လုပ်ဆောင်ရမယ့် အရာတွေပဲ ရှိမယ်။

မေး။ ။ အဲဒီလို စုရပ်ကရော ရန်ကုန်မှာ ရှိပြီလား။

ဖြေ။ ။ အခုကြည့်သလောက်တော့ ဒီလိုမျိုး အစီအမံတွေ ဘာတွေမရှိဘူး။ ရန်ကုန်မှာ ဆိုရင်လည်း မရှိဘူး။ ကျနော်တို့ တခုခုဖြစ်တယ်။ မီးလောင်မယ်၊ ရေကြီးမယ်၊ မုန်တိုင်းလာမယ် ဘယ်နေရာကို သွားပါ ဆိုတာ မရှိဘူး။ Plan လည်း မရှိဘူး။ တိုင်းအဆင့်မှာလည်း မရှိဘူး။ ဒီလိုမျိုး စုရပ်အတွက်ကို လူတွေ သွားပြီး စုနေလို့ ရတာကိုပဲ မြင်လို့မရဘူး။ စုရပ်မှာ ဘာရှိရမလဲ ဆိုတော့ သဘာဝဘေး အန္တရာယ် အတွက် ခိုလှုံရာ စု ရပ်ဆိုတာက အားလုံးအတွက် အထိုက်အလျောက် လုံခြုံတဲ့ အဆောက်အဦ ရှိသင့်တယ်။ အဲဒီမှာ ဒီမြို့နယ် ဒါမှမဟုတ် ဒီရပ်ကွက် ၅ ခုစာအတွက် စုရပ်ဆိုရင် လူဦးရေ ဘယ်လောက် အတွက် ယာယီအခိုက်အတန့် ၁ ရက်သော်လည်းကောင်း ၂ ရက်သော်လည်းကောင်း ရိက္ခာ ဆေးဝါး စသည်အားဖြင့် အဲဒါမျိုးတွေ ထားရှိရမယ်။ ဒီအတွက်လည်း ဌာနဆိုင်ရာတွေမှာ ဒီအတွက် ပစ္စည်းတွေရော၊ ကျွမ်းကျင်ဝန်ထမ်းတွေရော ရှိရမယ်။ ပြောရင်တော့ အများကြီးပဲ။ လိုအပ်တာတွေ အများကြီးကိုး။

မေး။ ။ အဲဒီလို စုရပ်လုပ်လို့ရတဲ့ နေရာမျိုးတွေက ဘယ်လိုနေရာမျိုးတွေ ဖြစ်မလဲ။

ဖြေ။ ။ စုရပ်လုပ်လို့ရတဲ့ နေရာမျိုးတွေက ဘယ်လိုနေရာမျိုးတွေလဲဆိုရင် အမှန်တကယ်ကတော့ တချို့ နိုင်ငံတွေ တော်တော် များများမှာက သဘာဝဘေးအန္တရယ်ကျရောက်လာရင် ချက်ချင်းသွားပြီး နေဖို့ အတွက် စုရပ် အဆောက်အဦအတွက် သူတို့က ဒီဟာကြီးပဲ သီးသန့် မဆောက်ဘူး။ မဆောက်ဘူးဆိုတာက ရည်ရွယ်ချက် ဒီတခုထဲအတွက် မဆောက်ဘဲ တခြားအချိန်မှာ ဒါကြီးက ဘာမှ မသုံးမဝင်ဘဲ မရှိဘူး။

ဥပမာ တချို့က ဘုရားကျောင်းလိုဟာမျိုး ဒီဟာကိုလည်း Earthquake resistance ဒီဇိုင်းတွေနဲ့ ဆောက်ထားတာမျိုး တချို့ဆိုရင် ဒီ အားကစားရုံကြီးတွေကို Shelter ပေါ့။ စုရပ်ဆိုတာ Shelter ပဲ။ အဲဒီလိုမျိုး ဘက်စုံသုံးလို့ရအောင် Emergency response အတွက်လည်း Shelter အနေနဲ့ သုံးလို့ရမယ်။ တခြား အချိန်မှာလည်း ဘာသာရေး အတွက်သော်လည်းကောင်း လူမှုရေး ဘာညာ သုံးလို့ရတာမျိုးတွေ ရှိမှာပေါ့။ တခုရှိတာက တခြား သဘာဝဘေးအန္တရယ် အတွက်က အိုကေတယ်။ အဆင်ပြေတယ်။ ဒါပေမယ့် ငလျင်လို ဟာမျိုးကျတော့ ဒီ ရှိပြီးသားတွေကရော resistant ဖြစ်ရဲ့လား၊ အဲဒါကလည်း စဉ်းစားစရာ ရှိတယ်လေ။ အရင်ကတည်းကိုက ဒီ earthquake risk အတွက် စဉ်းစားပြီး ဆောက်ထားတဲ့ နေရာမျိုးတွေ ဖြစ်ရမယ်။ တော်ကြာ အစုလိုက် အပြုံလိုက် အထဲမှာ ဒုက္ခရောက်တာမျိုး ဖြစ်သွားနိုင်တယ်။

မေး။ ။ ရန်ကုန်မှာ ဘယ်လို အဆောက်အဦတွေက ငလျင်အတွက် အန္တရာယ်ပိုများသလဲ။

ဖြေ။ ။ အကြမ်းဖျင်းပြောရရင်တော့ Building Code အတိုင်း မဆောက်ထားတဲ့ အဆောက်အဦပေါ့။

မေး။ ။Building Code အတိုင်း မဆောက်ထားတဲ့ အဆောက်အဦ ဆိုတာ ဘယ်လိုမျိုးလဲ။
ဖြေ။ ။ Building Code အတိုင်း မဆောက်ဘူးဆိုတာ ပညာရပ်ပိုင်း အရမ်းဆိုင်သွားပြီ။

မေး။ ။ (ငလျင်ပညာရှင်တယောက်အနေနဲ့) အပြင်မျက်လုံးနဲ့ ကြည့်ပြီး သာမန်လူတွေ နားလည်အောင် ယေဘုယျ ပြောပြပေးလို့ ရမလား။

ဖြေ။ ။ အပြင် မျက်လုံးနဲ့ ကြည့်ပြီး ယေဘုယျပြောမယ်ဆိုရင် structure တွေ အနေနဲ့ကတော့ ဥပမာ တစ်အချက် Brick-nogging အဆောက်အဦတွေ၊ အုတ်ညှပ်ပေါ့။ သစ်သားနဲ့ အုတ်နဲ့ တွဲဆောက်ထားတာ၊ ဒါကတော့ အန္တရာယ် အရှိဆုံး အဆောက်အဦပဲ။ တော်တော်များများလည်းတွေ့နေရတယ်။ သစ်သားတိုင်တွေကြားထဲမှာ အုတ်စီထားတာ၊ အဲဒါ Brick-nogging ပဲ။ ငလျင်လှုပ်ပြီဆိုရင် သူရဲ့ သစ်သားနဲ့ အုတ်နဲ့ တွဲဆက်မှုက တကယ်တော့ သီးခြားပဲ။

လူတွေကဆက်တယ်ထင်ပေမယ့် တကယ်တော့ မဆက်ဘူး။ မဆက်ဘဲနဲ့ အုတ်တွေက အချပ်လိုက် ပြိုကျတာ။ (ငလျင်) လှိုင်း အသင့်အတင့်လေး လာရင်တောင် ဒီ structure တွေက ပိုဆိုးတယ်။ အဲဒီလို နေရာမျိုးတွေမှာ စုနေတဲ့ သူတွေက ပိုထိခိုက်နိုင်ခြေများတယ်။ သစ်သားနဲ့ အုတ်နဲ့က အင်္ဂတေနဲ့ တွဲထားတာ။ တကယ်ကို တွဲဆက်မှုမရှိဘူး။ လူတွေက အပြင်ပန်းသာတွဲတယ် ထင်နေတာ။ ဒီလို လှုပ်လိုက်ရင် သူက မတွဲတော့ဘူး။

RC ဆိုတာမျိုးကတော့ သံချောင်းတွေ ဘာတွေလည်းပါတဲ့ အတွက် စံချိန် စံညွှန်း မှီမှီဆောက်ထားရင် သူ့ ဖာသာသူ ခံနိုင်မယ်။ သစ်သား အိမ်တို့ ဝါးအိမ်တို့ အဲဒါမျိုးတွေ ကျတော့လည်း တုန်ဒဏ်ကြောင့် ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် ပြိုတာလဲတာ ရှိပေမယ့် အသက် အန္တရယ် ထိခိုက်လောက်တဲ့ အထိ ဖြစ်မှာ မဟုတ်ဘူး။ ဝါးအိမ်ဆိုပေါ့ပေါ့လေးလေ။ ကိုယ့်ပေါ်ကို ပိမယ့်ဟာက ပေါ့တယ်။ ငလျင်ဘက်ကကြည့်မယ်ဆိုရင် အန္တရာယ် အရှိဆုံး အဆောက်အဦးတွေဆိုတာ အုတ်ညှပ် အဆောက်အဦးတွေပဲ။

RC မှာခွဲခြားမယ်ဆိုရင် ယေဘုယျဆိုရင် Dimension အရ ရှည်ရှည်သွယ်သွယ် အဆောက်အဦးတွေက အန္တရာယ်ရှိတယ်။ စတုရန်း ပုံစံဆိုရင် ပိုကောင်းတယ်။ အရမ်းပိန်ရှည်ရှည် အကြမ်းဖျင်းပြောရရင် (၂၀x၆၀) နဲ့ (၄၀x၆၀) ကို အထပ်တူတူ ဖောင်ဒေးရှင်းတူတူ ဆောက်ထားမယ်ဆိုရင် (၄၀x၆၀) က ပိုပြီး နည်းနည်းခံနိုင် တယ်။ ဒီသဘောပါ။ဒါက ယေဘုယျ ပြောတာပါ။

မေး။ ။ YCDC က ကော်မတီရဲ့ သုတေသနတွေကို ပြန်အသုံးချတာမျိုး ရှိသလား။

ဖြေ။ ။ ၂၀၁၅ လောက်က စတာပေါ့။ အရင်တုန်းကတော့ မရှိဘူးလို့ ပြောရမှာပေါ့။ သုတေသနကလည်း အများကြီးမှ မလုပ်နိုင်တာ။

မေး။ ။ အစိုးရဘက်က ပညာရှင်တွေအပေါ် အလေးထားမှုက ဘယ်လိုအနေအထားရှိလဲ။

ဖြေ။ ။ အခုကတော့ အလေးထားတယ်ပြောရမှာပေါ့။ အခုလက်ရှိ ဒီနှစ်ပိုင်းတွေ အခြေအနေမှာ ဒီအစိုးရနဲ့ ပြီးခဲ့တဲ့ အစိုးရတွေ မှာရော မတူတော့ဘူး။ ဒါက သဘာဝဘေးအန္တရယ် သမိုင်းကို ပြန်ပြောရမယ့် သဘောဖြစ်နေတယ်။ နဂိုက ပြည်သူလူထုမှာလည်း awareness မရှိခဲ့ဘူး။ လွန်ခဲ့တဲ့ ဆယ်နှစ်ကျော် ကာလတခု၊ နှစ်ခုမှာ ဒီလိုမျိုး ဖြစ်လာမယ်ဆိုတာ ဘယ်သိခဲ့မလဲ။

၂၀၀၈ (နာဂစ်) ပြီးတဲ့ အချိန်တွေမှာ သဘာဝဘေးအန္တရယ် နည်းနည်းလေး ဂရုစိုက်လာတာပေါ့။ ဒီမိုကရေစီ အစိုးရ လက်ထက်မှာလည်း အများပြည်သူ သတိထားမိလောက်အောင် ငလျင်တွေ လှုပ်ခဲ့တာ ရှိတယ်။ အဲဒီနောက်မှာ လူတွေက တော်တော်များများ aware ဖြစ်လာတယ်။ Social Network တွေကြောင့်လည်း ပါတာပေါ့။ မှန်ချင်လည်းမှန်မယ် မှားချင်လည်း မှားမယ်။ ဒါပေမယ့် လူတွေက ကြောက်လာကြတယ်။ သိလာကြတယ်။
အဲဒီနောက်ပိုင်းမှာ သဘာဝဘေးအန္တရယ်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး လုပ်တဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေကို အသိအမှတ်ပြုလာကြ တယ်။ အစိုးရက စပြီးတော့ အခုနောက်ပိုင်းမှာတော့ (၂၀၁၂-၁၃) တော်တော်လေးကို အသိအမှတ်ပြုပြီးတော့ လေးလေးစားစားနဲ့ ကျနော်တို့ အဖွဲ့အစည်း တခုတည်းမဟုတ်ပါဘူး။ တခြား သဘာဝ ဘေးအန္တရယ် အဖွဲ့ အစည်းတွေကိုလည်း အလေးပေးလာကြတယ်။

မေး။ ။ ရန်ကုန်မြို့နေ ပြည်သူလူထုကို ငလျင်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဘာပြောချင်လဲ။

ဖြေ။ ။ အခုလက်ရှိ ရန်ကုန်မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးမှု၊ လူဦးရေ အနေအထားနဲ့ အဆောက်အဦတွေနဲ့ ဆိုရင် ငလျင် ဖြစ်လာမယ်ဆို ပျက်စီးနိုင်ခြေက တော်တော်များသွားပြီ။ လူဦးရေက ၄၊ ၅ ဆလောက် ဖြစ်သွားပြီ။ ငလျင်လှုပ်ပြီဆိုရင် မတွေးရဲစရာပဲ။ အထိအခိုက် ဆုံးရှုံးမှုများမှာ။ ဘာဖြစ်လို့လဲ ဆိုရင် အရင်ခေတ် ကာလ က စီမံခန့်ခွဲမှု မကောင်းမွန်ခဲ့တာတွေရော ပြည်သူ လူထုတွေအနေနဲ့ ဒါကို လိုက်နာရကောင်းမှန်း မသိတာ တွေရော အထူးသဖြင့်တော့ အဆောက်အဦတွေပေါ့။

အဆောက်အဦတွေက ပွင့်ပွင့်လင်းလင်းပြောရရင် non-engineered building ပေါ့။ အင်ဂျင်နီယာတွေ ပညာရှင်တွေ ဆောက်ထားတာ မဟုတ်တဲ့ ဟာတွေ များတယ်။ ဒါကတော့ မြို့ကို ခြုံပြီး ပြောတာပေါ့။လူဦးရေ သိပ်သည်းဆလဲ ပါတာပေါ့။ အဲဒါကြောင့် ထိခိုက်နိုင်ခြေ ပိုများတာပေါ့။

ကြီးမားတဲ့ ငလျင် ပမာဏနဲ့ ရန်ကုန်မြို့ကို ခြိမ်းခြောက်နိုင်တဲ့ ပြတ်ရွေ့၊ သက်ရှင် ပြတ်ရွေ့ ကတော့ စစ်ကိုင်း ပြတ်ရွေ့ပဲ။ ဒီဟာကလည်း သမိုင်းတလျှောက်မှာ လွန်ခဲ့တဲ့ လှုပ်ခဲ့တဲ့ အထောက် အထားတွေကလည်း ရှိတယ်။ ရှိတယ်ဆိုတော့ မြို့နေလူထု အနေနဲ့ ဘာတွေ ပြင်ဆင်ထားဖို့ လိုမလဲဆိုရင်မိမိနေထိုင်တဲ့ အဆောက်အဦးက ခံနိုင်ရည် ရှိရဲ့လား မရှိဘူးလား ဆိုတာ မိမိ အသိဆုံးပဲ။ ကိုယ်နေတဲ့ အဆောက် အဦးက ငလျင်လှုပ်ရင် ဘယ်ရွေ့ ဘယ်မျှအထိ ခံနိုင်တယ်ဆိုတာ သိထားသင့်တယ်။ ပြီးရင် သဘာဝ ဘေးအန္တရယ်နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ဗဟုသုတလေးတွေ ရှိပြီးတော့ ကိုယ့်အိမ်၊ ကိုယ့်မိသားစု ပြီးတော့ ကြိုတင်ပြင်ဆင်စရာ ရှိတာတွေကို ပြင်ဆင်သင့်တယ်။

ကိုယ့်ဖာသာပဲ တပိုင်တနိုင် စလုပ်ရမှာပေါ့လေ။ မုန်တိုင်းက လာမှာသိတယ်။ ရေကြီးတာကလည်း အချိန်မရဘဲ လျှပ်တပြက် လာနိုင်တဲ့ သဘာဝ ဘေးအန္တရယ်က စက္ကန့်ပိုင်း မိနစ်ပိုင်းဆို ငလျင်ပဲ ရှိတယ်လေ။ အဲဒါကျတော့ အစိုးရကို rely မလုပ်ဘူး။ ကိုယ့်မိသားစုနဲ့ ကိုယ့် အိမ်အတွက် ကိုယ်ပဲ အရင် ပြင်ဆင်ရမယ်။

မြေကြီးရဲ့ အပေါ်မှာ ရှိတဲ့ အရာ အားလုံး ကို ကျနော်တို့ လေ့လာနိုင်တယ်။ ငလျင်ဆိုတာ ကြိုတွက်လို့ မရဘူး။ သဘာဝ အရရော နည်းပညာအရရော။ အပင်တွေ စြက်ာဝဠာ လေထု အကုန်လေ့လာနိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် အောက်မှာ ရှိတဲ့ဟာကို ကျနော်တို့ တကယ် အသေးစိတ် ထိုးဖောက်ဝင်ရောက် ပြီးလေ့လာဖို့ ခက်တယ်။ အတိုင်းအတာရှိတယ်။ အနည်း အကျဉ်းသာ လေ့လာနိုင်တယ်။ မြေကြီးကနေဖြစ်တဲ့ ငလျင်နဲ့ ဘေးအန္တရယ်ကို အသေးစိတ် အတိအကျ တွက်ချက်ဖို့ မဖြစ်နိုင်သေးတဲ့ အကြောင်းအရာပဲ။


ဖိုးသူတော် (www.phothutaw.com)
Credit:Burma Irrawaddy 
 
 
ေန႔စဥ္သတင္းအသစ္မ်ားကို Email ပို႔ေပးပါမည္။
သင္၏ Gmail ကို ေအာက္တြင္ ျဖည့္စြက္၍ Submit လုပ္ပါ။
 
 
Top